Wydarzenia

Zespół ADJ gościł na seminarium Zakładu Antropologii Społecznej Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

1 czerwca 2017 r. członkowie zespołu ADJ (Justyna Straczuk, Marta Karkowska, Danuta Życzyńska-Ciołek i Piotr Filipkowski) mieli przyjemność uczestniczyć w seminarium Zakładu Antropologii Społecznej Instytutu Socjologii UJ, którym to Zakładem kieruje prof. Maria Flis. Zespół przedstawił krótko Archiwum i zarysował wybrane teoretyczne i metodologiczne kwestie związane z archiwizacją (abstrakt poniżej). Po prezentacji odbyła się ciekawa i wielowątkowa dyskusja. Poruszano m. in. temat osadzenia podejść i metod badawczych w konkretnych warunkach historycznych, roli Archiwum jako miejsca dokumentującego zmiany paradygmatów i narzędzi badawczych, ujawniającego wagę kulturowych mechanizmów rozwoju wiedzy, kwestie pożytków płynących z urealnienia obrazu badań, zagadnienie możliwych sposobów upowszechnienia praktyki dzielenia się danymi.

Abstrakt wystąpienia:

Gorączka archiwizacyjna wokół tworzenia cyfrowych repozytoriów danych badawczych, jaka pojawiła się w ostatnich latach w polu nauk społecznych w Polsce, skłania do głębszej refleksji nad ich rolą w kształtowaniu nowego krajobrazu badawczego.  Zespół Archiwum Danych Jakościowych przy IFiS PAN, który jako jeden z pierwszych zaczął kolekcjonować i udostępniać oryginalne, „nieobrobione” materiały z badań jakościowych, ma już za sobą pierwsze doświadczenia i wynikające z nich przemyślenia dotyczące korzyści i ograniczeń związanych z wtórną analizą danych oraz rewizytami badawczymi.

Archiwizacja i udostępnianie danych z badań jakościowych niosą ze sobą wiele istotnych pożytków. Po pierwsze, pozwalają na  zachowanie unikatowych materiałów, które będąc zapisem pewnego fragmentu świata kulturowego, stanowią nie tylko ważny element dziedzictwa, ale inspirują i dają możliwość zadawania wciąż nowych pytań badawczych. Po drugie, dają sposobność uważnego wglądu w warsztat badawczy poprzedników, wzmacniając tym samym świadomość metodologiczną, budując samowiedzę dyscypliny oraz zachęcając do nowych poszukiwań i rozwiązań. Po trzecie wreszcie, udostępniane materiały z badań stanowią cenne źródło dydaktyczne, pozwalające młodym adeptom nauk społecznych uczyć się na rzeczywistych przykładach, jak również analizować „prawdziwe” materiały, w momencie, kiedy nie stać ich jeszcze na organizację własnych badań. Ta lista nie wyczerpuje oczywiście potencjalnych korzyści płynących z archiwizacji danych jakościowych.

Są również jednak kwestie kontrowersyjne. Bodaj najważniejsza z nich dotyczy oderwania archiwizowanych „danych” jakościowych od właściwego im kontekstu badawczego, w którym zasadniczą przecież rolę odgrywają emocje, intuicje, niezwerbalizowane wrażenia sensoryczne, w znacznej mierze decydujące o tym, co tak naprawdę wiemy i jak rozumiemy zebrane w terenie materiały. Zanegowanie materialności badań, zrównanie analizy pierwotnej z wtórną, unieważnia też w jakiś sposób wysiłek badawczy związany z pobytem w terenie, odbierając pierwotnemu badaczowi moralną władzę nad zebranym materiałem. Wystawia też badacza na ryzyko krytyki warsztatu i jakości jego pracy w terenie. Perspektywa archiwizacji zmusza do przedefiniowania granic, relacji i odpowiedzialności badawczej wprowadzając  nowe podmioty, które czynią relacje w terenie bardziej złożonymi. Relacja badacz – badany zostaje rozbudowana o potencjalnych przyszłych badaczy oraz czytelników zdeponowanych „danych”, osłabiając kontrolę nad całym procesem badawczym, zobowiązując do przewidzenia ryzyka wynikającego z wielokrotnego wykorzystywania danych. Wśród zastrzeżeń dotyczących archiwizacji podnoszone są również nierzadko kwestie finansowe – zakres kosztów włożonych w archiwizację jest nieproporcjonalny do wciąż nikłej popularności wtórnego wykorzystywania cudzych materiałów badawczych.

Powrót