Katalog

Autobiografie chłopskie z lat 30. XX wieku (konkurs pamiętnikarski Państwowego Instytutu Kultury Wsi)

Na zbiór składa się 40 autobiografii pisanych przez młodych mieszkańców wsi z regionu Polesia oraz innych wschodnich województw II Rzeczypospolitej. W większości są to prace nadesłane na ogólnopolski konkurs „Opis swojego życia, prac, przemyśleń i dążeń”, ogłoszony w 1937 roku przez  Państwowy Instytut Kultury Wsi (kierowany podówczas przez Józefa Chałasińskiego i Józefa Obrębskiego) oraz pismo "Przysposobienie Rolnicze". Na konkurs napłynęło ogółem 1544 prace, które zostały potem częściowo wykorzystane w klasycznym dziele Józefa Chałasińskiego "Młode pokolenie chłopów" wydanym w 1938 roku.

Celem organizatorów konkursu było poznanie warunków życia, ambicji edukacyjnych i działalności społecznej młodych mieszkańców wsi (poniżej 30. roku życia), którzy mieli odgrywać istotną rolę w kształtowaniu przyszłości niepodległej Rzeczypospolitej. Większość respondentów stanowili mężczyźni. Autorów proszono o dokładny opis swojego życia wraz ze szczegółami dotyczącymi środowiska rodzinno-sąsiedzkiego, sytuacji materialnej, warunków życia codziennego, etc. Proszono również o ustosunkowanie się do kwestii edukacji wsi oraz działających tam organizacji młodzieżowych. Autorzy mieli również wyrazić swoje zdanie na temat funkcjonowania społeczności lokalnej, narodu i państwa.

Zgromadzone w zbiorze autobiografie różnią się między sobą stopniem szczegółowości, sprawnością w posługiwaniu się językiem pisanym, formą narracyjną. Pisane są przeważnie ręcznie (niektóre posiadają kopie w maszynopisie) po polsku, ewentualnie rosyjsku lub białorusku. Niektóre mieszczą się na zaledwie kilku stronach, inne to długie kilkusetstronicowe elaboraty. Kilka z nich pisanych jest wierszem. Wszystkie autobiografie zawierają adnotacje dotyczące organizacyjnej przynależności ich autorów (w przypadku braku przynależności umieszczano literę Dz – „dzikie”) oraz wstępną ocenę naukowej przydatności danej pracy. Jedna z należących do tego zbioru autobiografii (ACH1) została przetłumaczona na język angielski i opublikowana w pracy Obrębskiego „The Changing Peasantry of Eastern Europe”. Fragmenty trzech innych (ACH4, ACH10, ACH22) cytowane są przez Józefa Chałasińskiego w „Młodym pokoleniu chłopów”.

Józef Obrębski prawdopodobnie wypożyczył tę część prac, których autorzy pochodzili z Polesia (24) oraz z okolicznych województw w celu wykorzystania ich w swoich własnych opracowaniach. Stąd znalazły się one w archiwum w Amherst (i dzięki temu zachowały do dziś).  Nie wszystkie jednak autobiografie pochodzą z konkursu. Kilka z nich powstało najprawdopodobniej za namową samego Obrębskiego. Wśród nich źródło szczególne stanowią pisane po białorusku prace Michała Zieniewicza, który korespondował z Józefem Obrębskim (zachowały się dwa listy) w tej sprawie. Ich skrócona wersja została opublikowana w „Młodym pokoleniu chłopów” jako „ Życiorys Białorusina”.

Zestawienie

sygnatura
nazwisko i imię
rok urodzenia
miejsce urodzenia
miejsce zamieszkania
rozmiar dokumentu
nr konkursowy dokumentu
uwagi
ACH01
BAJCZYK KONSTANTY
1907
Potapowicze, pow. Baranowicze, woj.. nowogródzkie
Potapowicze, pow. Baranowicze, woj.. nowogródzkie
18 stron rękopisu
378/31
biografia tłumaczona na angielski w "The Changing Peasantry of Eastern...
ACH02
BAJDA JAN
1922
Mołotkowicze, pow. Pińsk, woj. poleskie
Mołotkowicze, pow. Pińsk, woj. poleskie
8 stron rękopisu
296/20
publikowane w "Młodym pokoleniu chłopów" jako "Życiorys Kresowiaka"
ACH03
BARAN ALFONS
1919
pow. Limborski [?] Niemcy
Goszczyno, pow. [po]morski [?]
4 strony rękopisu
443/170
ACH04
BOHUSZ JÓZEF
1912
Horodyszcze, pow. Baranowicze, woj. nowogródzkie
Horodyszcze, pow. Baranowicze, woj. nowogródzkie
229 stron rękopisu, 4 strony maszynopisu wybranych fragmentów
149/11
ACH05
BUDNIK KAZIMIERZ
1909
Stara Wieś, pow. Słonim, woj. nowogródzkie
Stara Wieś, pow. Słonim, woj. nowogródzki
16 stron rękopisu
684/65
ACH06
BUJAN ŁUKASZ
b.d.
b.d.
b.d.
3 strony maszynopisu (fragmenty)
b.n.
nie z konkursu, fragmet przepisany z olmańskich notatek Obrębskiego tytuł:...
ACH07
BYCH KONSTANTY
1921
Żabczyce, pow. Pińsk, woj. poleskie
Żabczyce, pow. Pińsk, woj. poleskie
2 stron rękopisu
569/53
ACH08
CHALWITA BAZYLI
1910
Durycze, gm. Miedna, pow. Brześć n/Bugiem, woj. poleskie
Durycze, gm. Miedna, pow. Brześć n/Bugiem, woj. poleskie
4 strony rękopisu
1179/90
tekst pisany wierszem
ACH09
CISZEWSKA STANISŁAWA
1917
Antopol, pow. Kobryń, woj.. poleskie
Antopol, pow. Kobryń, woj.. poleskie
6 stron rękopisu
1283/114
ACH10
CISZEWSKI ANTONI
1909
Ratno, pow. Kowel, woj. wołyńskie
Antopol, pow. Kobryń, woj.. poleskie
10 stron rękopisu, 3 strony maszynopisu wybranych fragmentów
609/81
publikowane w całości w "Młodym pokoleniu chłopów"
ACH11
DĄBROWSKA GENOWEFA
1913
Poznań
Szakuny, pow. Prużana, woj. poleskie
4 strony rękopisu
1332/191
ACH12
GOJKO GORDZIEJ
1896
Olmany, woj. poleskie
Olmany, woj. poleskie
5 stron rękopisu
b.n.
pisane w gwarze miejsowej
ACH13
HARASZCZUK TEODOR
1915
Małe Dworce, pow. Pińsk, woj. poleskie
Małe Dworce, pow. Pińsk, woj. poleskie
10 stron rękopisu, 2 strony listu do redakcji
897/99
pisane wierszem
ACH14
HŁOBAZ WALERIAN
1911
Kręty Brzeg, gm. Horodziej, pow. Nieśwież, woj. nowogródzkie
Kręty Brzeg, gm. Horodziej, pow. Nieśwież, woj. nowogródzkie
8 stron rękopisu
178/16
ACH15
HOJKO IHNAT
1868
Olmany, woj. poleskie
Olmany, woj. poleskie
19 stron rękopisu
b.n.
pisane ołówkiem po rosyjsku
ACH16
LITWINOWICZ IWAN
1904
Makowo, woj. poleskie
Makowo, woj. poleskie
16 stron rękopisu
b.n.
nie na konkurs, pisane cyrylicą po rosyjsku
ACH17
ŁOJCZUK KONSTANTY
1909
Stare Koszary, pow. Kowel, woj. wołyńskie
Stare Koszary, pow. Kowel, woj. wołyńskie
27 stron rękopisu
238/2
pisane cyrylicą po ukraińsku
ACH18
ŁUKASIAKÓWNA JANINA
1918
Rybienko, pow. Pułtusk, woj. warszawskie
Łahiszyn, pow. Pińsk, woj. poleskie
4 strony rękopisu
529/188
ACH19
MICHNOWIEC DYMITR
1908
Grabów, pow. Łuniniec, woj. poleskie
Grabów, pow. Łuniniec, woj. poleski
2 strony rękopisu
118/92
ACH20
MIELCZARKÓWNA HELENA
1919
Rososzyca, pow. Sieradz, woj. łódzkie
kol. Zdzitowiec, poczta Żabinka, woj. poleskie
6 stron rękopisu
1184/95
ACH21
NICZPORCZYK ADAM
1909
Tołkowo, pow. Kobryń, woj. poleskie
Tołkowo, pow. Kobryń, woj. poleskie
117 stron rękopisu (4 zeszyty), 1 strona listu do redakcji, 9 stron...
1363/222
publikowane w "Młodym pokoleniu chłopów" pt "Z kurnej chaty do szkoły...
ACH22
OCHRYCÓWNA W.
1910
Antopol, pow. Kobryń, woj.. poleskie
Antopol, pow. Kobryń, woj.. poleskie
6 stron rękopisu
269/28
ACH23
PIOTRUKOWICZ [?]
b.d.
b.d.
Łahiszyn, pow. Pińsk, woj. poleskie
44 strony rękopisu
b.n.
praca spoza konkursu
ACH24
POPŁAWSKI PAWEŁ
1922
Lelików, pow Kobryń, woj. poleskie
Nowosiółki, pow. Kobryń, woj. poleskie
4 strony rękopisu
1087/84
ACH25
POTAPOWICZÓWNA KATARZYNA
1918
Syberia, ZSRR
Kosów Poleski, woj. poleskie
8 stron rękopisu, 3 strony maszynopisu fragmentów
1423/277
ACH26
PUSZKAREWICZ JAN
1908
Piaski, pow. Brześć, woj. poleskie
Pieszczatka Połowiecka, pow. Brześć, woj. poleskie
37 stron maszynopisu (kopia)
973/85
ACH27
REDO EUGENIA
1919
Ług, pow. Sielce, woj. lubelskie
Otoki, pow. Brześć, woj. poleskie
6 stron rękopisu
177/15
ACH28
ROMAŃCZUK JAN
1920
Bojary, pow. Drohiczyn, woj. poleskie
Bojary, pow. Drohiczyn, woj. poleski
4 strony rękopisu
270/29
ACH29
ROSZCZENKO PAWEŁ
1908
Budzież, pow. Drohiczyn, woj. poleskie
Budzież, pow. Drohiczyn, woj. poleski
20 stron rękopisu
385/36
ACH30
RUBANIUK PIOTR
1919
ZSRR
Pińsk, woj. poleskie
15 stron maszynopisu
847/12
maszynopis oryginalny
ACH31
SIDORCZUK WŁODZIMIERZ
1913
Mołotkowicze, pow. Pińsk, woj. poleskie
Mołotkowicze, pow. Pińsk, woj. poleskie
4 strony rękopisu
266/25
ACH32
SKUPSKI LEON
1911
Bereźniki pow. Suwałki
Bereźniki pow. Suwałk
10 stron maszynopisu (kopia)
1284/115
ACH33
STOLARCZYK ALEKSANDER
1912
Uhlany, pow. Prużana, woj. poleskie
Uhlany, pow. Prużana, woj. poleskie
38 stron rękopisu
b.n.
ACH34
SZOSTAK ALEKSANDER
1914
Orańczyk, pow. Prużana, woj. poleskie
Orańczyk, pow. Prużana, woj. poleskie
15 stron rękopisu, 1 strona listu do redakcji
312/44
ACH35
WALUK KAZIMIERZ
1918
Malinówka, Syberia, ZSRR
kol. Wiszenka, poczta Małoryta, pow, Brześć, woj. poleskie
25 stron rękopisu, 1 str listu do redakcji, 10 stron maszynopisu (kopia),...
1166/106
ACH36
WÓJCIK ROMAN
b.d.
b.d.
b.d.
33 strony maszynopisu (kopia)
nr93/5
ACH37
ZIENIEWICZ MICHAŁ
1925
Horodyszcze, pow. Baranowicze, woj. nowogródzkie
Horodyszcze, pow. Baranowicze, woj. nowogródzkie
19 str zapisków w zeszycie, 2 listy do Obrębskiego (3 i 2 str), 12 stron...
b.n.
materiały spoza konkursu, Brulion pisany łacinką po białorusku
ACH38
ANONIM
1904
wieś w pow. Garwolińskim
b.d.
79 stron maszynopisu (kopia) po polsku
299/22
ACH39
ANONIM2
22 strony życiorysu (maszynopis i rękopis)

Bibliografia

w przygotowaniu

Powrót