Katalog

Badania macedońskie Józefa Obrębskiego z lat 1932–1933

Na przełomie lat 1932/1933 Józef Obrębski prowadził intensywne ośmiomiesięczne badania etnograficzne wśród mieszkańców macedońskiej wsi Wołcze w górskim regionie Porecza. Inspirowany funkcjonalną metodą Malinowskiego, pod którego kierunkiem odbywał wówczas studia doktoranckie w London School of Economics and Political Science, badał m.in. wzajemne oddziaływanie systemu lokalnych wierzeń i praktyk magiczno-religijnych oraz wiejskiej struktury społecznej. 

Prezentowane materiały to jedynie niewielki fragment kolekcji z Amherst Library, pokazujący próbkę warsztatu metodologicznego Józefa Obrębskiego, sposobu prowadzenia przez niego notatek terenowych, ich systematyzację, wstępne wnioski i zaczątki opracowań na temat magii, religii i wierzeń mieszkańców ówczesnej macedońskiej wsi. Notatki zapisywane w lokalnym dialekcie (macedońskim), opatrzone są często polskimi tytułami, komentarzami i tłumaczeniami. Opracowania pisane są po polsku i po angielsku.

Zestawienie

Box 50 folder 15
Wybór notatek do pracy na temat systemu religijnego ludu macedońskiego. Notatki pisane odręcznie po angielsku, schematy i notatki o zadrudze – po macedońsku i fragmentami po polsku.
1
Giaurowie Macedonii_Fragment planu pracy
2
Mit i konflikt w Macedonii_ Plan pracy
3
Mit i konflikt w Macedonii. Kompleks Edypa 1
4
Mit i konflikt w Macedonii. Kompleks Edypa 2
5
Mit i konflikt w Macedonii. Ojcobójstwo 1
6
Mit i konflikt w Macedonii. Ojcobójstwo 2
7
Mit i konflikt w Macedonii. Ojcobójstwo 3
8
Mit i konflikt w Macedonii. Kazirodztwo 1
9
Mit i konflikt w Macedonii. Kazirodztwo 2
10
Mit i konflikt w Macedonii. Kompleks rodziny nuklearnej 1
11
Mit i konflikt w Macedonii. Kompleks rodziny nuklearnej 2
12
Mit i konflikt w Macedonii. Kształtowanie nawyków 1
13
Mit i konflikt w Macedonii. Kształtowanie nawyków 2
14
Mit i konflikt w Macedonii. Kształtowanie nawyków 3
15
Mit i konflikt w Macedonii. Relacja matki z dzieckiem
16
Mit i konflikt w Macedonii. Relacja ojca z dzieckiem
17
Mit i konflikt w Macedonii. Rdzeń konfliktu 1
18
Mit i konflikt w Macedonii. Rdzeń konfliktu 2
19
Mit i konflikt w Macedonii. Represja i sublimacja 1
20
Mit i konflikt w Macedonii. Represja i sublimacja 2
21
Mit i konflikt w Macedonii. Przypadki konfliktów
22
Sny. Teoria i definicje
23
Sny. Lokalna teoria snów 1
24
Sny. Lokalna teoria snów 2
25
Sny. Lokalna teoria snów 3
26
Sny i ich interpretacja 1
27
Sny i ich interpretacja 2
28
Sny. Teksty
29
Mit wiejski. Notatka
30
Struktura rodowa wsi. Zadruga 1
31
Struktura rodowa wsi. Zadruga 2
32
Struktura rodowa wsi. Zadruga 3
33
Struktura rodowa wsi. Zadruga 4
34
Struktura rodowa wsi. Zadruga 5
35
Struktura rodowa wsi. Zadruga 6
36
Struktura rodowa wsi. Zadruga 7
37
Struktura rodowa wsi. Zadruga 8
Box 50, folder 19
Grupa notatek na temat systemu leczniczego macedońskiej wsi, chorób oraz prokreacji. Pismo odręczne po polsku i macedońsku
1
Socjologia systemu leczniczego
2
Medycyna i religia
3
Choroba. Zmiany chorobowe
4
Choroba. Zmiany chorobowe 2
5
Historia choroby. Astma
6
Dynamika lecznicza
7
Dynamika lecznicza. Pielgrzymka lekarska
8
Dynamika lecznicza. Łańcuch leczniczy
9
Lecznictwo. Łańcuch leczniczy 1
10
Lecznictwo. Łańcuch leczniczy 2
11
Lecznictwo. Łańcuch leczniczy 3
12
Lecznictwo. Terapia
13
Lecznictwo. Lekarka i pacjent
14
Lecznictwo. Zamawianie 1
15
Lecznictwo. Zamawianie 2
16
Lecznictwo. Zamawianie 3
17
Lecznictwo. Zamawianie 4
18
Lecznictwo. Zamawianie 5
19
Lecznictwo. Impotencja i bezpłodność
20
Choroby prokreacyjne. Bezpłodność i impotencja 1
21
Choroby prokreacyjne. Bezpłodność i impotencja 2
22
Choroby prokreacyjne. Bezpłodność i impotencja 3
23
Choroby prokreacyjne. Bezpłodność i impotencja 4
24
Choroby prokreacyjne. Ciąża
25
Choroby prokreacyjne. Ciąża. Traktowanie ciężarnej
26
Choroby prokreacyjne. Ciąża. Zakazy ciężarne. Dziecko
27
Choroby prokreacyjne. Ciąża. Zakazy ciężarne. Matka
28
Choroby prokreacyjne. Ciąża. Życie płciowe
29
Aborcja
30
Choroby prokreacyjne. Poród
31
Choroby prokreacyjne. Poród. Akt porodu
32
Choroby prokreacyjne. Poród. Noworodek
33
Choroby prokreacyjne. Połóg
34
Choroby prokreacyjne. Połóg 2
35
Choroby prokreacyjne. Połóg 3
Box 50 folder 21
Notatki w podziale na trzy grupy: Panteon (macedońska mitologia), Magia - zamawianie i Dusza (mity ludowe). Maszynopis po macedońsku i po polsku
1
Panteon. Królewicz Marko
2
Panteon. Królewicz Marko 2
3
Panteon. Gospud
4
Panteon. Żmej. Mirczejca
5
Panteon. Diabeł i wilk
6
Panteon. Pszczoła
7
Magia-zamawianie. Siła pieśni
8
Magia-zamawianie. Słonczea majka
9
Magia-zamawianie. Opeło
10
Magia-zamawianie. Dziurawe głowy
11
Magia lecznicza. Gospud i Wragot kako delili duszy
12
Magia lecznicza. Sweti Ilija
13
Dusza. Beł łuk
14
Dusza. Dusza szto je. Krw.
15
Dusza. Zaszt jadet czoek
16
Dusza. Treba da jadesz
17
Dusza. Wędrówka pokarmu
18
Dusza. Anatomia
19
Dusza. Ti dał Gospud uszi.
20
Dusza. Kawa

Bibliografia

1. Publikacje Józefa Obrębskiego dotyczące Macedonii

1934: Czarna Magja w Macedonii, „Kurier Literacko-Naukowy”, dodatek do nru 111 „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”, s. VI-VIII.

1936: System religijny ludu macedońskiego, cz. 1-5, „Kurier Literacko-Naukowy”, dodatek do „Ilustrowanego Kuriera Codziennego”, nr 24, s. XIII-XIV, nr 26, s. XI-XII, nr 28, s. XI-XIII, nr 29, s. XI-XII, nr 30, s. XIII. 

 

2. Pośmiertne wydania prac Obrębskiego w opracowaniu innych autorów:

1969: Ritual and Social Structure in a Macedonian Village, Northeast Meeting, American Association for the Advancement of Slavic Studies, Boston University, 1969, ed. by B. Halpern, 21s. 

- przekład polski: Obrzędowa i społeczna struktura wsi macedońskiej, tłum. Witold Kowalski, „Etnografia Polska”, 1972, t. 16, z. 1, s. 201-213.

- przekład polski poprawiony z oprac. nauk.: Struktura społeczna i rytuał we wsi macedońskiej, tłum. Anna Engelking, w: Dzisiejsi ludzie Polesia i inne eseje, przygotowanie do druku i przedmowa Anna Engelking, wyd. IFiS PAN, Warszawa 2005, s. 71-88.

2001: Folklorni i etnografski materijali od Porecze, kn. 1, red. T. Vrażinovski, wyd. Institut za Staroslovenska Kultura–Prilep, Matica Makedonska–Skopje, Skopje-Prilep, 232s. (przekład polskich prac Obrębskiego ze spuścizny archiwalnej).

2001-2002: Makedonski etnosocioloszki studii, kn. 2-3, red. T. Vrażinovski, wyd. Institut za Staroslovenska Kultura–Prilep, Matica Makedonska–Skopje, Skopje-Prilep, 281s., 149s. (przekład polskich prac Obrębskiego ze spuścizny archiwalnej).

2005: Dzisiejsi ludzie Polesia i inne eseje, przygotowanie do druku i przedmowa A. Engelking, wyd. IFiS PAN, Warszawa, 224s.; w wyborze tym znajdują się dwa pierwodruki prac ze spuścizny archiwalnej Obrębskiego:

a) Czarownictwo Porecza Macedońskiego, s. 25-52.

b) Skandal we wsi, s. 53-70.

 

3. Ważniejsze publikacje dotyczące J. Obrębskiego i jego badań w Macedonii:

Bielenin-Lenczowska Karolina, 2013, Postmodernistyczny Obrębski: gęsty opis, gender i nieprzezroczysty etnograf w eseju „Skandal we wsi”, w: 105 godini od ragianieto na Jozef Obrembski // 105 years from the birth of Józef Obrębski, red. E. Lucheska, Z. Dimoski, Prilep–Poznań, Institute for Old Slavic Culture – Prilep, Institute of Slavonic Philology UAM – Poznań, s. 25-32.

Bielenin-Lenczowska Karolina, Anna Engelking, 2015, Józef Obrębski’s Poreče. An ethnographic revisit, w: Anthropology of continuity and change. Macedonian Poreče 80 years after Jozef Obrebski's work, ed. Karolina Bielenin-Lenczowska, Warszawa: Instytut Slawistyki PAN, s. 9-29.

Engelking Anna, 2002, Objective Observation and Direct Experience. Józef Obrębski’s Research in Macedonia, Contextualizing His Scientific Biography (1926-1937), w: 70 godini od istrażuvaniata na Jozef Obrembski vo Makedonija, Medżunaroden nauczen sobir, Samokov, 14-16 septemvri 2001 / 70 Years from the Research of Josef Obrebski in Macedonia. International Scientific Assembly. Samokov, 14-16 september 2001, wyd. Institut za Staroslovenska Kultura – Prilep, red. T. Vrażinovski, Prilep, s. 55-77.

Engelking Anna, 2006, „Nowy Malinowski”, czyli o związkach Józefa Obrębskiego z europejską i pozaeuropejską antropologią społeczną, w: Klasyczna socjologia polska i jej współczesna recepcja, red. J. Mucha, W. Wincławski, Toruń: Uniwersytet Mikołaja Kopernika, s. 199-223.

Georgievski Petre T., 2014, Karakteristike etnografskog istrażiwania sela u Poreczu tridesetich godina od polskog sociologa J. Obrembskog, w: Biti sociolog sela. Spomenica Dziure Stefanovicia, red. Dragolub Dziordziević, Nowi Sad: Prometej, s. 97-118.

Halpern Joel M., 2002, Reflections on Jozef Obrebski’s Work in Macedonia from the Perspective of American Anthropology, w: Medżunaroden nauczen sobir, Samokov, 14-16 septemvri 2001, 70 godini od istrażuvaniata na Jozef Obrembski vo Porecze, R. Makedonija/International Scientific Assembly. Samokov, 14-16 september 2001. 70 Years from the Research of Josef Obrebski in Poreche, R. Macedonia, wyd. Institut za Staroslovenska Kultura–Prilep, red. T. Vrażinovski, Prilep, s. 29-41.

Halpern Joel M., 2003, Makedonskoto seło wo fotografite na Jozef Obrembski od ranite triesetti godini na XX wek. Perspektiwa na negowite zapisi / The Macedonian Village Photographs of Jozef Obrebski in the early 1930s. A Perspective from His Writings, w: Jozef Obrembski, Porecze 1932-1933 // Macedonian Poreche 1932-1933, ed. T. Vrażinovski, A. Engelking, J. M. Halpern, wyd. Institut za Staroslovenska Kultura, Prilep, Matica Makedonska, Skopje, s. 63-65, 79-81.

Mróz Lech, 2002, Swoi–szug’i kako nadopolnuwaczki, a ne kako iskluczuwaczki kategorii wo koncepcijata na Obrembski, w: Medżunaroden nauczen sobir, Samokov, 14-16 septemvri 2001, 70 godini od istrażuvaniata na Jozef Obrembski vo Porecze, R. Makedonija / International Scientific Assembly. Samokov, 14-16 september 2001. 70 Years from the Research of Josef Obrebski in Poreche, R. Macedonia, wyd. Institut za Staroslowenska Kultura–Prilep, red. T. Vrażinovski, Prilep, s. 121-133.

Rękas Joanna, 2015, The hybridal status od Vodici – a study of continuity, w: Anthropology of continuity and change. Macedonian Poreče 80 years after Józef Obrębski's work, red. K. Bielenin-Lenczowska, Warszawa: Instytut Slawistyki PAN, s. 146-171.

Rękas Joanna, Lučeska Eli, 2015, Wodzicka narracja Józefa Obrębskiego i zarys projektu jej współczesnej aktualizacji, w: Балкански фолклор како интеркултурен код/Bałkański folklor jako kod interkulturowy, 2, ред. В. Петреска, Ј. Ренкас/red. V. Petreska, J. Rękas, Институт за фолклор Марко Цепенков/Instytut Folkloru im. Marka Cepenkova–Институт за словенска филологија/Instytut Filologii Słowiańskiej UAM, Скопје/Skopje–Познањ/Poznań, s. 25-41.

Risteski Ljupczo S., 2011, Josef Obrebski’s Anthropological Research on Macedonia, „Etnoantropoloszki problemi”, R. 6, nr 4, s. 837-858.

Veselinovski Ariton, 2002, Moite sek’awania za J. Obrembski i negowata sopruga Tamara, w: Medżunaroden nauczen sobir, Samokov, 14-16 septemvri 2001, 70 godini od istrażuvaniata na Jozef Obrembski vo Porecze, R. Makedonija / International Scientific Assembly. Samokov, 14-16 september 2001. 70 Years from the Research of Josef Obrebski in Poreche, R. Macedonia, wyd. Institut za Staroslowenska Kultura–Prilep, red. T. Vrażinovski, Prilep, s. 227-231.

Vrażinovski Tanas, 1998, „Legendata” za Jozef Obrenbski, „Balcanoslavica” nr 25, s. 221-236.

Vrażinovski Tanas, 2006, Józef Obrębski i macedońska etnografia, „Sprawy Narodowościowe” t. 29, s. 53-62.

 

4. Tomy wieloautorskie i monograficzny numer czasopisma:

2002: Medżunaroden nauczen sobir, Samokov, 14-16 septemvri 2001, 70 godini od istrażuvaniata na Jozef Obrembski vo Porecze, R. Makedonija / International Scientific Assembly. Samokov, 14-16 september 2001. 70 Years from the Research of Josef Obrebski in Poreche, R. Macedonia, wyd. Institut za Staroslowenska Kultura–Prilep, red. T. Vrażinovski, Prilep.

2003: Jozef Obrembski, Porecze 1932-1933 // Macedonian Poreche 1932-1933, ed. T. Vrażinovski, A. Engelking, J. M. Halpern, wyd. Institut za Staroslovenska Kultura, Prilep, Matica Makedonska, Skopje.

2006: „Sprawy Narodowościowe”. Seria nowa, t. 29, W stulecie urodzin Józefa Obrębskiego. Numer specjalny pod redakcją Anny Engelking.

2006: Vrażinovski Tanas, Karadżoski Vladimir, Jovanovska-Rizoska Sonia, Jozef Obrembski – znaczaen istrażuwacz na narodnata kultura na Makedoncite, red. T. Vrażinovski, Skopje: Matica Makedonska.


 

Powrót